Ripoji mar Pinyluo - Luo Kitgi gi Timbegi

Tuesday, April 25, 2006

abc

Monday, April 24, 2006

Mnaye

An: Mnaye uru.

Un: Kwithe.

An. Onyona piny. Odiya ma tek. Tek mar loch tura kendo turo piny kware gi daye na ma chon. Omera na gi nyimegena oluoro nam Lolwe kar ma kware gi daye gi ma chon bende ne odak ye higni tara gi gana ka oluoro nam. Kware gi daye na ma chon duto ka ne otho to lokore luendni. To kendo, luendni go duto odak e piny ma en mar gi kende en marwa. Arango dho nam ka awero wende ma gin mag wa wawegi. Arango dho nam ka amielo miende ma gin mag dho ot ma marwa. Onge ng'at ma ohinga kata ni e wiya mak mana Nyasaye Jachwech ma ne ochweyo piny gi polo.

Un: Kom.

An: Da, ok en kom.

Un: Nyamburko.

An: Mano bende ok en.

Un: Okumba.

An: Yaye, mano bende podi bor ahinya gi duoko.

Un: Muandu.

An: Podi ubor ruok gi wach no.

Un: Tho! Mano mnaye ma tek ahinya. Tem wacho nwa ye gik ma nyalo miya yudo duoko no piyo.

An: To kara ero miya uru dhiang' achiel obi okonya puro puothe na.

Un: Dhiang' eri kaw.

An: Ero kamano uru. Kara chik uru ithu ma ber. Ageno Thuolo ahinya. Ang'eyo nyoro mara pinywa, nyoro mar kware gi daye mag dho ot marwa, omiyo ang'eyo kiny mar piny ma marwa ni.

Un: Ah! To yawa, en ang'o ma omiyo nende ok wa paro chon ba wa wacho ni duoko en Jaluo!

An: Koro to kara ero uyudo duoko. En Jaluo.

Mnaye

An: Mnaye uru.

Un: Kwithe.

An. Onyona piny. Odiya ma tek. Tek mar loch tura kendo turo piny kware gi daye na ma chon. Omera na gi nyimegena oluoro nam Lolwe kar ma kware gi daye gi ma chon bende ne odak ye higni tara gi gana ka oluoro nam. Kware gi daye na ma chon duto ka ne otho to lokore luendni. To kendo, luendni go duto odak e piny ma en mar gi kende en marwa. Arango dho nam ka awero wende ma gin mag wa wawegi. Arango dho nam ka amielo miende ma gin mag dho ot ma marwa. Onge ng'at ma ohinga kata ni e wiya mak mana Nyasaye Jachwech ma ne ochweyo piny gi polo.

Un: Kom.

An: Da, ok en kom.

Un: Nyamburko.

An: Mano bende ok en.

Un: Okumba.

An: Yaye, mano bende podi bor ahinya gi duoko.

Un: Muandu.

An: Podi ubor ruok gi wach no.

Un: Tho! Mano mnaye ma tek ahinya. Tem wacho nwa ye gik ma nyalo miya yudo duoko no piyo.

An: To kara ero miya uru dhiang' achiel obi okonya puro puothe na.

Un: Dhiang' eri kaw.

An: Ero kamano uru. Kara chik uru ithu ma ber. Agendo Thuolo ahinya. Ang'eyo nyoro mara pinywa, nyoro mar kware gi daye mag dho ot marwa, omiyo ang'eyo kiny mar piny ma marwa ni.

Un: Ah! To yawa, en ang'o ma omiyo nende ok wa paro chon ba wa wacho ni duoko en Jaluo!

An: Koro to kara ero uyudo duoko. En Jaluo.

Wednesday, April 19, 2006

Jolowach Ma Joluo Onego Chak Chung' Ni Rawech Luo Ma Chik Odiyo.



Kinde ose chopo ma jolowach ma Joluo onego chak chung' ni raweche Luo. Ng'eny Joluo go onge omuom ma gi nyalo chulo kodo chung' mar jalowach. To mano bende ema omiyo ng'eny Joluo ka oter e od bura, to bura loyo gi kata ka gima odhur kuom gi ni gi tumo ok en adier.

Wach ni luwore gi ng'eny ma koro nyithi Luo ng'eny go ahinya e udi mag twetch chakre mharo donj ei ngima Jaluo. Jaluo odhier ahinya. To kendo kiny mar nyithi Luo en mana mudho lilo. Higa ka higa ketch kayo Joluo. Higa ka higa Jaluo ma podi rawera idiyo niketch okwalo chiemo kata omuom. Mago duto gin gik ma nyiso mana kaka mharo turo Joluo.

Aye bed ni rawera achiel kende ema otwe to di Joluo odok oling' mos. To mak mana ni pile ka pile imedo tweyo joma podi tinde ahinya to kendo raweche go ng'eny adier. Penjo ma owinjore dhano penjre to en mana ni, ka ng'eny raweche ma Joluo odak mana e ute twetch to ok ero kiny mar Joluo lal?

Wach no chuno ni mondo raweche Luo obed ni iluwo dak mar gi ka moro amora ma gin tieye mondo one ni to gidak ma ber kose? To bende Jolowach ma Joluo dhi loso kodgi kendo neno ni giyudo puonjrok ma miyo gi medore bet gi ng'eyo, kose?

Loso ni nyiso bende, ni raweche Luo duto, ma ni ei ute twetch kata ma ni woko mar twetch gin ye kiny mar Pinyluo. Omiyo joloweche nyaka chung' nigi ka podi iyalo gi, kendo ka ose ket gi ei udi mag twetch.

Wach mar ni nyithi Joluo tinde iloro ni gi e udi mat twetch ma bor e kwonde ma kata mege gi wege gi ok nyal dhi limo gi ok long'o kata ma tin. Nyasaye Jachweche ma ne ochweyo polo gi piny ne omiyo kware gi daye Joluo ma chon Pinyluo, ni mondo gidagye, ok ni mondo okaw gi ka idhi tweyo gi kuonde ma bor ma Joluo kiya ni gi dak nadi. To kendo, Nyasaye ma ne omiyo kware raweche Luo lowo, ne ok omiyo gi ni mondo kendo oma nyikwagi lowo no, ni ae to oter nyithi Luo dak e ute twetch kuonde ma kware gi daye Joluo ne podi ok onyono.

To joloweche mage ma biro yie chung' kende luwo kuonde to kod ngima ma pile mar raweche ma Joluo? Mano penjo ma duoko mare duarore ma piyo ahinya niketch kiny mar Joluo ni e nyithi Luo. Twetch tieko nyithi Luo. Twetch tieko kiny mar Joluo. Twetch to kata dhier tieko kiny mar Pinyluo.

To bende joloweche oyie chung' ni raweche Luo nono? En adier ni tinde iwacho ni gir nono ne olal ma oweyo ni loch piny. To bende en adier ni jo duto oyie mondo pek mar loch otiek gi? Joloweche ma Joluo obed piny ba onon wach ma dhago chuny Joluo ahinya ni. Gin bende gi bed ka ging'eyo ni omenda ma dhano yudo e wi yuak mar jo ma lony onyono piny, rumo ka loch orumo.


DAG WACH

Jalowach - lawyer

Tuesday, April 18, 2006

Sigand Opuk Ma Ne Lando Wach Nyasaye, To Kendo Luongore Kata Ni Japolo.

An: Aduaro goyo nu sgana mar opuk.

Un: Ero gon wa ye sgandi ma mit no.

An: Chon gi lala ne nitie opuk. To koro chieng' moro dichwo moro ne dhi woth loka moro ma bor ahinya ma ne chune mana ni mondo oduog e dala mare bang' ndalo apar. Ka ne podi ok owok ka odhi kar ma ne odhiye no, to ng'ano ne owacho ni chiege weche ma ne ni e pache.

"Chiega, ero kiny amondo chiew odikiny ka adhi ma bor ahinya. Adhi nono wach puothe wa ma ni yor K'oricho, ae to ka a ayo kuro to achiko yor Kendu keyo bel ma ne wapidho to koro ose chiek ma ber ahinya. Da her siemo wang'i ruok ka akweri ni kik iwe opuk donj ei dala wa ni. Opuk tumbe ne ok long'o kata ma tin. Ka po ni uwinjo duonde ka oloso to une ni uringo ba oloro dho rangach."

Dhako ne oduoko chuore ma ber ndi.

"Chuora, an to opuk ok nyal wonda kata ma tin. Awinjo ni kinde moko yand o owo wang' mon ma chuogi odhi e lweny kata onge ei dala. Wachore ni nitie chieng' moro ma ne odhi wondo dhako moro ni en ye dhok ma Nyasaye kudho kodo muya kende miyo dhano ngima. Ne owotho e dala ka dala ka olando wach polo malo kar ma owacho ni Nyasaye odakye. Mon moko to ne tedo chiemo to miye. Moko ne mako ne gwen to miye oting'o odhi kodo ei pacho mare."

"Chuor dhako ne orango chiege ka nuoyo ne wach. Kik opuk wondi kata ma tin. Tiende oluongore ni jalendo niketch olando wach polo ma oluongo ni dala Nyasaye. To aparo ni in bende ing'eyo ni mago duto gin mana mriasia. Nyasaye nitie kendo odak kar moro amoro ma nitie, ok polo kende. Omiyo jalendo no wondo dhano mang'eny kendo golo kuomgi muandu ma miye en koro omewo ma iwuoro awuora."

Dhako ne onyiso chuore ni opuk ok no nyon dala no. Dichwo ne mor ahinya gi wach ma ne chiege owacho ne. Ne odhi e wodhe ne ka onge gi moro ma chando pache.

Chieng' ma ne dichwo no owok ye, to ema opuk bende ne obiro othieno ba odhiro dho rangach mos mos. Dhako no ne owinjo ka rangach goyo koko ma tin. Ne obuok ka owuoro ni to mano to kendo en ang'o. Ne openjo ma tek ni:

"Mano ng'ano ma mulo ga dho rangach no?"

Opuok ne oduoke ni:

"En an opuk."

Dhako no ne odhawo ni opuk kendo ne onyise ni:

"Won pacho nende owacho ni kik idonj ei dala mare ni."

Opuk ne owacho ni dhako no ni:

"Nyarpolo, weya mondo adonj ei dala kuom kinde ma tin kende. Ok abi budho da."

Opuk ne ohombo dhako no aming'a i mondo oyieno odonj ei dala. Ne omor ahinya ka giko ne to ne oweye odonjo ei dala. Dhako ne ohuare ni:

"Ara donj adonja ma tin, ae to ia piyo."

Ka ne dhako no ne nido ose tero to ne owinjo ka dho ot yawore. Ne openjo ni:

"Mano ng'ano ma yawo dho ot no?"

Opuk ne oduoke ni:

"En an opuk."

Dhako no ne owacho ne ni:

"Wuon dala nende owacho ni ng'ato kik donj ei ot."

Opuk ne oloso ahinya ka hombo dhako no mondo oyie ne odonj ei ot. Aming'a piny ne dhako no oduoke ni:

"To kara donj mana ma tin ae to iwog i a."

Dhako no ne nindo otero. To mak mana ni bang' kinde ma tin to ne owinjo ka ma gimoro molo tiende ae dok idho bambe ne.

"Mano ng'ano ma idha no?"

Opuk ne oduoko ni:

"An opuk."

Dhako ne oloso ka nyise ni:

"Won pacho nende owacho ni ng'ato kik...."

Loso mar gi ne odhi nyime othieno duto. Ka ne piny chiegni ru, to ne dhako no owinjo ng'ato ka yawo dho rangach ba obuok ahinya. Ne openjo ni:

"Mano ng'ano ma yawo rangawa no".

Duol ma ong'eyo ma ber ahinya ne oduoke ni.

"En an won dala. Nene wiya owil kawo uno to kod ng'or ma adhi sumo Karsumo. Omiya nende olokora e yo ba aduogo nyaka ka eri."

Dhako no ne luoro omako ahinya. Opuk to ne piny rom ne aroma. Opuk ne okwer ni wok mondo odog e dala mare otame ma kata dho ot ne ok otemo chike mondo oring woko. Dhako no ka ne oneno kamano, to ne okawo pala ba ong'ado ng'ut opuk ba ochodo. Ne okwanyo opuk ba oringo opando mondo chuore kik ne.

Bang' kar onyango dhako no ne otholo opuk a to otedo. a odiechieng' ne ochopo, to dhako no ne otoko ni chuore ring'o mar aliya to kod kuon chak. To kaka wode moro ma ne jahigni apar gi ochiko ne nitie ei dala, ne won mare oluonge ni mondo obi ochiem kode. Chi wow to ne otedo rech mar ngenge. Ne otoko rechno kany achiel gi kuon kal ma ne otedo owon ei ode ba otero e duol kar jo ma chwo ne chieme.

To kata kamano, ka ne chwo ariyo go chiemo, to dichwo ma ne oa e woth ma bor no, ne oneno mana ka wode chamo rech kende to kendo otamore chuth kata mana bilo aliya. Won mare ne okecho kode ahinya ma oriembe mondo odhi ochiem ei ode owon.

Wod ng'ano ne odhi ba obet e tiend dero aye to ochako wer:

"Baba ochamo litete, litete opuk
Mara to awito woko, e tiend guok"

Won mare ochako wuoro ni to mano to kendo en wer ila mana yawa. Wode ne omedo wer kamano nyako joduto ne otieko chiemo.

Dichwo ne ochiemo ka mor ahinya kendo ne ogoyo ni chiege erokamano kuom tedo ma ber. Ne oluongo chiege ma openje ni to mano nende en ring ang'o?

"Mano nende en ring apuoyo." Chiege ne oloso gi mor ma ok wachre.

Thursday, April 06, 2006

Dho Ot Ka Dho Ot E Piny Ma Ngima Ni Kod Lemo Gi Yie Ma Gin Mag Gi, Gi Wegi.

LEMO MAR JOLUO

Lemo en gima iluongo ni "spiritual belief", "religion" kata "creed" e Dho Inglis. Joinglis to gin lemo margi en Anglican kata Judaism. Jotibet, Vietnam, Thailand tmb, lembgi en Budhism. Dho ot ka dho ot ma ni e Yorope ni kod lembgi ma ne mar kware gi daye gi ma chon. Moko ni kod Nyiseche mang'eny ma nyinge gi opogore opogore. Pinje Yorope ma malo, yor Scandinabia nikod Nyiseche ma moro ka moro ong'ere mana gi kar ma omako e piny gi polo. Achiel kuom Nyiseche gi iluongo ni Thor. Nitie Nyasaye mar Koth, Nyasaye mar Polo ma Mil kendo ma mor. Nitie Nyasaye mar Oro, Nyasaye mar Puro, Nyasaye Mar Komo, Mar Doyo to kata Nyasaye mar Keyo. Nitie Nyasaye mar Ngima ma isayo mondo onyis dhano yath ma ong'ued ka tuo moro chande. Nitie Nyasaye mar Lueny, Nyasaye mar Kwe to kod Nyiseye mang'eny ahinya.

To gima nyaka wach en mana ni ka ne jolueny ochopo ka oayo Roma, ne gi nego jo mang'eny e piny mag Yorope kendo ne gichuno jo duto mondo owit Nyiseche gi, aye to oyie ni koro Nyasach gi en achiel kende ma iluongo ni Jesus Christo wod Jerusalem. To kata kamano, onge dho ot ma wigi ne owil gi Nyiseche gi.

Omiyo ka ng'ato openjo Jaluo ni, Jaluo in Christian, Muslim, Budhist, Hindu, kose in ang'o? Jaluo duoko ni an Jaluo. To ka openje ni to, Jaluo, lemo maru nyinge ang'o to Jaluo duoko ma oriere ni lemo mar Joluo iluongo ni Lemo Mar Joluo. Mano ema en nying lemo (spiritual belief, religion, faith, creed) ma en marwa adier kendo ma onge ng'at moro a moro ma ochung' kind Jaluo kod Nyasaye Jachwech ma ne ochweyo polo gi piny. Lemo Jaluo ni e kinde gi Nyasaye ma ne ochweye. Onge japolo (cleric) moro amora ei pinyluo. Onge priest, bishop, cardinal pope etc e Lemo Mar Joluo to kata ei pinyluo. Onge lowo moro amora ma oger ye od lemo (kanisa) ei pinyluo. Mano en niketch Joluo lamo Nyasaye Jachwech ma ne ochweyo polo gi piny ei lela, e pap, ka moro amora ma gin tie ye niketch Nyasaye rabet ma ok nyal romo ei ot moro amora ma oger gi lwet dhano.

KA G BA (Ngima ma ka eri, to kod ngima ma bang'e)
Joluo Duto Ne Gin Nyiseche To Kendo Riwrok Gi Duto Ema En Nyasaye Jachwech Ma Ne Ochweyo Polo Gi Piny
Joluo ma chon ne lamo Nyiseche e lela ni kech Nyasaye en riwrok mag dhano duto. Romo mar dho ot moro ema en Nyasaye. Dak kan achiel ema en Nyasaye. Miyo jowete to kod gik ma mag gi duto luor, en ye Nyasaye. Jogo duto ma oriwore ema iluongo ni Nyasaye achiel niketch e piny mangima ng'ato ka ng'ato en Nyasaye. Omiyo Nyasaye rabet ma ok nyal romo ei ot moro amoro ma dhano ogero. Joluo ne romo woko e lela. Woko to gi bet piny e kom luo, e par, luanda kata e lum kar ma ne gi wacho ye weche duto ma odok kor ka ngima to kod Pinyluo. Ne gi ng'eyo ni Nyasaye ni kod gi kuonde duto ma Jaluo nitie, ok mana kar moro achiel kende. Jaluo en ng'at ma ne nying Nyasaye wok e dhoga ka moro amoro: ka owotho, otugo, otiyo, ower, omiel, opuro kata odoyo Jaluo ne pako Nyasaye Jachwech ma ne ochweyo polo kinde te. Onge wach moro ni jachien(pastor) moro ne bet e Pinyluo kata ni lemo kar Jaluo, kata ni wondore ni en ye aora ma ochung' kind Jaluo gi Nyasaye ma ne ochweyo polo gi piny. Thuolo ma ne Nyasaye omiyo Jaluo ka Jaluo ne nitie kuonde duto ma Jaluo ne nitie ye.


Kware gi Daye Joluo ma chon ne okawo ni dhano duto en Nyasaye. To kendo, riwrok mar dhano duto ka oket kany achiel ema iluongo ni Nyasaye Jachwech ma ne ochweyo polo gi piny. Tiende ni ng'ato ka ng'ato ma ni e ngima ni kata e ngima ma bang'e en Nyasaye. Mano ema omiyo Joluo wacho ni Nyasaye dhano nitie (bet) e ngima ma ka eri (KA), to kendo ka otho, to podi en mana tie e ngima ma bang'e (BA).


Koro ka odok kor ka lamo Nyasaye, kware gi daye Joluo ma chon ne loso msango ni jo gi ma ne ose tho. Msango no ne en LE kaka gweno, rombo, diel to kata dhiang'. Ne Joluo nego le ae to tedo ringe. Oganda ma ne chiwo msango no ne chiemo kany achiel ka gise tieko tedo chiemo go. Ei piny jo Thailand bende, yudore ni oganda ka oganda neno ni nitie chieng' moro e higa, ma gi loso msango ni jo gi duto ma ne ose tho. Ka chiemo duto ma olos ose chiek to itoke kama otok ni welo kar ma olos ma ber. Koro jo duto rito kinde ma ogwarore mondo jo ma ni e ngima ma bang'e ochiem ma oyieng'. Ka kinde no ose rumo, to eka jo duto ma nende obiro e msango chiemo. En chieng' ma ogen ahinya niketch oganda oriwore achiel gi jo gi duto ma ne ose donjo ei ngima ma bang'e. Jo Vietnam, Laos, Surinam, to kod pinje ma podi ogeno Timbe Kware gi daye gi ma chon podi timo msango no ka moro amoro ma gi dakye. Kata gi bed ni gin ma bor gi pinje gi to, dichiel e higa, nyaka gi rit chieng' tumo msango ni jo gi ma chon. Pinje go ose i ahinya mondo kik piny Jochina omagi lowo kendo oket loch e wigi. Gi neno gi ma tumoro ei piny mar Tibet. Pinytibet ne China omonjo ma obaro diriyo. Mano ose miyo Jotibet mang'eny oringo matek ka ochiko pinje ma woko mondo kik Jochina mak gi kendo neg gi. Jotibet gin jo ma omako Timbe kod Kit kware gi ma chon, kendo gi tamore nyon ma China onyono kodo piny gi ka temo nego gi kendo kawo Pintibet duto.


Jo South Asia go ofuwo, kose? Da ok gifuwo. En mana ni ging'eyo ni dhano ok tho ga. To kendo, ni onge kaka joma ni e ngima ma ka (KA) nyalo bet gi gweth kany achiel to mor ka wigi owil ni kware gi daye gi machon nitie kod gi, kendo orito lop gi, pile. Omiyo gi neno ni nyako to gimed bet achiel gi jo go machon pile, higa ka higa, to kendo nyaka chieng'.


Ka g Ba (Ngima ma Ka to gi ma Bang'e) en achiel. Mano e kaka kware gi daye Joluo ma chon ne okawo kendo oyie kod kuom higni tara gi gana. Mano en ya yier mar wa wan Joluo ni ketch wan achiel gi Kido kod Timbe kware gi daye Joluo ma chon. Tiende ni ok wa pogo ni ka eri wan Joluo, to ni e ngima ma luwo to koro wan dho ot moro nono, to kendo ni kware gi daye wa ma chon bende ni koro wakiare go ka chieng' wan bende kinde wa ochopo ma wadhi bet kod gi e ngima ma bang'e. Wan achiel ndalo duto niketch Jaluo kata ka otho e dier nam ma ni piny moro nono, to kata ok oyud dende, to ong'e ni e ngima ma bang'e oduogo ma oyue mana ei Pinyluo ma nyaka nene en mar Joluo kendo kware gi daye Joluo yueye nyaka chieng'. Piny ng'ato en pinye nyaka chieng', mana kaka en mar kware gi daye ne ma chon nyaka chieng'.


Bang' rango gima ne omiyo piny mar Athens kod mar Sparta opodho, ne wayudo ni Socrates ema ne joloch ong'iewo gi omuomo mondo oketh Kido gi Timbe jo Athens to kata mar jo Sparta ka onyiso joma podi tindo ni mondo ocha mege, wege, daye to gi kware mag gi. Socrates ne loch ma woko ochulo omuomo to kod mula ma thoth ahinya mondo oruch ng'eyo mar jo Athens gi Sparta ka onyiso gi ni dhano ok onego bed ni bet kod Jo-ema-tiyo (Democracy). Ne okwer to piny onego bed ni Ruoth kata Ruodhi (Kings) ema odiyo piny to gi thenge dhano. Socrates ne oriwore gi jo moko bende ma oloso yo ni Joloch. Bang' kinde ma tin, to Ruodhi ma woko ma ne chulo ga Socrates ne omonjo Athens gi Sparta. Ne gibiro gi jo lweny mag gi mang'eny mana ka luang'ni, ma gi kawo pinje ariyo go duto. Joathens kod Josparta ne olok josumbni. Nyaka kar ma gonyo ni, Greece podi en piny ma dhier o owo. Greece ose ma lowo koni gi kocha. Turkey ne omaye lowo ma duong' ma tinde ochak nying mar Turkey. Lop Greece ma Cyprus bende to Turkey odonje gi jolweny mang'eny kar higa mar 1967 kono ma opogo pinyno nya diriyo. Turkey ose kawo lop Cprus ma Ndhiwa duto.


Mago duto ok ne di otumore ka po ni Pinygris ne ok owito Timbe kod Kit kware Jogris ma chon. Jo gris ne okawo lemo ma ne ok en mar kware gi da ye gi ma chon. Omiyo lop gi no ma gi nyaka no rum duto. To ka po ni gi wito lemo ma ok mar gi no, to Pinygris no dog ma chung'.


Joluo bende nyaka wit lemo duto ma loch ariyo ma iluongo ni Christianity kod Islam ose kelo ei Pinyluo. Nyako to gi ng'e ni dho ot duto ni kod lemo ma en mar gi gi wegi. Lemo ma ne kware gi daye gi ma chon tumo chon higni tar gi gana ma ose kalo. Onge gima omiyo dho ot moro onego wog pinye ni to dhi chuno dho ot moro gi lemo (Timbe gi Kido) ma en mar kware gi daye gi machon, to ok en mar jo ma koro gi loko josumbni ma pachgi pako mana Nyasaye kata Nyiseche ma ok gin mag gi.


Adiera, Thuolo chakoro gi wito lemo duto ma okel ei Pinyluo. Lemo ma ne ok en mar kware gi daye Joluo ma chon. To kendo en, adier ni ei Pinyluo, jokanisa tugo gi pach ji, kendo kanyo ema giyude kar ma gi lose omuom. Jokanisa oyudo kar ma gichieme kendo giyude omuom ma gin girito kodo mond gi, chuo gi to gi nyinth gi ma ber, to Joluo gi nyithind gi to miyo gi omuom kendo tho mos mos. Iyudo ni jokanisa madho chae odikiny. Chae ma chak opoto e ahinya. Odiechieng' gi chamo rech, gweno kata ring'o. Othieno gi muodo nyoyo kendo gi luowe nyuka. Mago duto jokanisa tumo to Joluo ma gi mayo ndelni to gi duol e mier to odak ketch. Jokanisa tiende ng'eny gi omuom. Nyithind gi dhi e ute puonjrok kendo ing'iewo ni gi gik goro duto to gi lewni ma giruako pile. Omuom mag wege gi gi mege gi ma tiyo ni kanisa kata ma lendo (ma owar) ayo kure? Omuom duto ma jokanisa ma Joluo ayo Israel, Amerka to kod Ingland. Joluo go nego Joluo ma ose bet ka loso yore mag gweng' kaka ute somo kata mag thieth.


Jokanisa ma Joluo kod mag dho udi moko opong'o Pinyluo du. Gi laro tije ma yawot Luo to gi nyiluo ose bet ka tiyo e kind oganda Luo higni tara gi gana. Jokanisa nego yawot Luo gi nyiluo ma Joluo ogeno niketch jokanisa ema Israel, Amerka to kod Ingland chulo gi mondo gi ruch ng'eyo, timbe to kod kit Luo mondo Pinyluo orum kendo lop Luo okaw gi jomoko nono.


Omiyo jo kanisa to nyaka ogol duto e woko mar Pinyluo. Gi keto sum e chiemo to kod pi ma Joluo modho. Tie mar Jokanisa e lop Luo, en ye achiel kuom gi ma omiyo Pinyluo medo
dhier kendo loch tieko pile ka pile.

Thuolo duto chakore gi ng'eyo ni to:

( i ) Bet mar wa ma chon (history), ma gonyo to kod ma kiny en ang'o. To kendo ni ng'at ma ong'eyo kar ma o aye ema nyalo neno kar ma ochike.

( ii ) Nyaka to wa ng'e ni, to Lemo mar Luo wa kano, kose wa bukore wa kawo lemo ma ok en marwa e yo ma ne Socrate wod Athens okawo omuom mar joloch ma woko ma owito lemb kware gi daye mag Athens ma chon? Dho ot ma owito lemo ma margi gi wegi lokore josumbni mag jo ma obiro ma omiyo gi lemo ma loch ema odhuro kuom jo ma onyon. Lemo ma tweyo lwedo to kod tiende pinje ma olo, aeto mako Eakano mar ng'ato ka ng'ato ma ni e pinyno. Lemo ma mayo jo ma onyon piny lop kware gi daye gi ma chon kendo keyo winjrok duto ma dho ot moro ose bet kodo kuom higni tara gi gana.

Joluo nyaka ng'e ni lemo en mana Timbe to kod Kit dho ot moro. Mano nyiso ni jo ma oket kuom gi lemo ma ok margi gin jo ma koro gin josumbni. Irucho dhok ma gi wacho. Irucho ng'eyo mag yien ma ne kware gi daye gi ose bet ka ong'eyo kendo oritore kodo nyaka nene piny chwe. Lemo ma jo moko kelo ka oa kodo piny moro en lemo ma kelo ketch, yuak to kod tho bende.

Thuolo bet ye mana to dho ot moro okano, ogeno kendo oluwo Lemo ma en mar gi gi wegi. Lemo ma ne kware gi daye gi ma chon lamo.

Thuolo obed ye. Nyasaye Jachwech ma ne ochweyo polo gi piny kany achiel gi gik moko duto ma nitie ema opak kende. Jesus Christo (loch ma nyono pinje kendo mayo jo pinje to gi aekano margi) to omi jo ma ne okelo mondo giduoko Jerusalem thurgi). Thuolo obed ye.

Monday, April 03, 2006

Lowo Ok Rias, Kendo Ong'eyo Jo Ge

AN: Aduaro gano nu sgana.

UN: Ara gan nua ye sgandi ma mit no.

AN: Chon gi lala ne nitie dhako gi dichwo moro ma ne chweyo ga agulni. Jo ariyo go ne chweyo tawo, haiga ri raum mare, agul mar tedo ring'o, to kata moro bende mar tedo nyoyo. Ne gi chueyo kata agul mar tedo rabuon. To kendo ne gi chueyo kata mbir mar renjo kong oseke ni jodongo. Migos no to kod Mikay no, ne chweyo dak ma tid mar pi ma oromo kano ye pi modho ma pile. To bende ne gichueyo kata dak ma duong' ma ikane pi mang'eny ahinya ka po ni koth ochwe mang'eny. Dak madongo ahinya bende ne gi loso mondo okan ye cham ma opogore opogore. Cham ila ma ne ok kan ei dero, niketch dero to ne ikane mana bel, kal, nyim, njugu to kod oduma. Dero ka dero ne ting'o cham ila achiel kende. Mano ema omiyo ot ka ot ne ni kod dero ma okalo adek.

Dhako ma waloso kuome ni, ne mor ga ahinya gi chweyo agulni. Ka ne piny oru, to ochiewo chuore ka owacho ni:

"Chuora, gwen ose kok. Piny ose yawore. Chung' mondo wadhi omo lowo e dho aora. Tum piyo mondo wachak chweyo tawo mag chiemo kata agulni bende."

Ne gidhi i aora ma gikaw lowo ma oromo gi ting'o nyaka e dala gi. Ka ne gi se sombo kata pi ma gibiro tiyo kodo e chwecho, to ne gibet piny ae to gichako chwecho. Dhako no ne mor ahinya kinde duto ma ne ochweyo gik moko. Ne ower ma mit ma winy duto ema ne dum ka oa ma bor, ae to gi piyo e wi yien mang'eny, ma ne ni e dala.

Chieng' moro, ka ne jo ariyo go obet piny ka gi chweyo agulni, ne dhako owacho ni chwore ni:

"Jahera na, to bende ing'eyo ni hap wa ber ndi, niketch kware gi daye wa machon ne oweyo nwa lowo kata kod ng'eyo mar chweyo gik ma watedo ye, to kata ma wachiemo ye. Adier, lowo ni en ye mor mar dho ot ma marwa. En lopwa ma osiro wa. Wan to wan jo ge ma ogene."

Dichwo ne oduoko ni:

"Ah! Lowo ok en aena lowo. Ka po ni kiny wadhi dak piny moro, to kuro bende wanyalo mana dak ma mor kaka wadak kaeni. Lowo ma kuro bende wa nyalo mana chweyo kodo agulni ma beyo."

Chiege ne oweyo gi ma ne otumo, ba oketo tawo ma ne ni e lwete piny.

"Da. Lowo ma marwa en marwa kendo ong'eyo wa. Lop pinywa ni oumo wa ka gweno ma oumo nyithinde mondo otenga kik maye gi. Ka waringo lopwa ni to ka moro amora ma nua dagyi, nwa bed mana jowoko. Mano en ye wach ma da wachni. Ka eri, ema kware gi daye wa ma chon bende nitie ye nyaka chieng'. Bed ka ing'eyo ni lopwa winjo gima wa wacho duto ni ketch wan bende wan lowo achiel no."

Weche go ne omiyo chuore bende oketo gima ne oloso piny.

"Nyarasembo, mago gin gik ma dhano wacho ga awacha. Lowo ok ong'eyo oganda moro amora. An ka itera ka moro nono, wa wach ni ma bor kucha, e giko piny kar ma ne podi ok adhi ye, to podi achueyo mana agulni kendo dhano wuoro awuora kaka agulni ma achueyo beyo."

"Ayaye fuwo! Ayaye riwa! Ng'e ni lowo winjo kaka ikwede. Owinjo kaka ok igene kendo koro ong'eyo ni inyalo weye mondo omaye jo u. Ero chick ithi ni wach ma alero ni: mana kaka yien ma rabede wegi twi kamoro achiel kende ei opedhpiny, dho ot ka dho ot bende ni kod lope ma mus ne donje ni kitch kano en ye kare ma otwi ye kendo ong'eye go."

Dichwo ne onyiero ahinya.

"Mago gik ma jo ma chon ema ne paro ni en adier. An kar ma aloso kodi ni, anyalo walo ni atuk gi oganda mara duto kendo wadhi dak mana kata e dier Pinychina. To kuro bende anyalogere mana dala mara ma achak chweye agulni."

"Ah! Mano to koro nyiso ni irundri chuth. Lop Pinychina ong'eyo Jochina ma ok inyal buogri ni ichopo kuro ni to igoyo dala mari. Di gi riembi ma piyo ahinya ka giwinjo ni koro iweyo lop kware gi daye ni ma chon, ni ae to koro lopgi ema i duaro gurri ye."

Jaode ma Nyarasembo no ne oduoke ka wacho ni:

"Mbaka ma igona no omako mana ma dhoga. Ne okawo lowo ma tin ae to ochueyo kodo nyathi tugo mar lowo ma rom gi chinge. Ka ne ose tieko, to owacho ni chuore ni:

Jauyoma, neye kaka achueyo ni nyarwa ma tin nyathi tugo ma obiro tugo kodo ka otedo ka longo longo. Jauyoma ne orango chiege ae to oyiengo mana wiye.

"A neno ka koro iol gi goyo chueyo agulni. Chieng' bende ero idho malo kendo nyoso dendwa. Aparo ni koro ber mondo adhi agony dhok ae to ater gi kwath e loka ma kocha."

Chiege ne oting'o nyathi tugo ma ochwe gi lowo e lwete ae to ochako loso ka onyiso chuore ni:

"Akoyo nyathiwa biro mor ahinya ka oneno nyathi tugo ma achweyo ne."

Nyarasembo ne ochung' ma odhi e dir agola kar ma ne ni tie agulni moko ma ne ochweyo ba okano kuro. Ne oneno agul moro ma tin ma ne ose tore. Dhako no ne oketo nyathi tugo ma ochwe gi lowo no e thago. Ne oume gi agul moro ma dit. To kata kamano, chunye moro ne wacho ne ni mondo oel agul one ye kendo chwech mar lowo ma ondisore ma en owon ma ne oloso gi lwete. Ka ne oelo agul, to ne obuok ahinya. Ne oyudo ni kar nyathi ma ochue gi lowo, ba ne oketo e thago, ne koro ni tie mana nyathi ma dhano. Nyathi ma yom. Ne oringo ka oluongo chuore kar ma ne ogonye dhok.

"Won Onyango, bi mondo ine ye. Nyathi tugo ma rom gi lwedo ma nende achueyo chande, olokore dhano. Olokore nyathi mayom. Ret piyo ine ye hono. Ne ogoyo nduru ma tek ka oluongo jo dala duto mondo ochop oneye hono. Gweng' duto ne dhogi omoko ahinya. Jo duto ma ne obiro ma oneno hono no, ne owacho ni owinjore mondo dhako no gi chwore opidh nyathi ma yom no kaka nyathi ma en margi gi wegi. Ni mondo odong kany achiel gi nyithindgi moko. Nyarasembo ne orango mihiano aming'a, aeto ne owacho ni jo duto ni ochake nying mar Ageno.

Nyako no ne odongo ma obet ng'at ma jo duto ne oyie kodo ahinya. Ne en nyako ma omiyo jonyuolne go luor ahinya. Ageno ne konyo jonyuolne gi puro kany achiel gi tich duto ma ne onyalo. Ne mbase ne ma nyiri ohere niketch en bende ne omiyo gi luor kendo ne okonyo gi rego mogo, ng'wedo aloth, kata modo yien - to mana kaka en bende ne okonyo gi e yore go duto.

To kata kamano, ne nitie nyako moro ma ne nyinge Akethone. Nyako no ne ni kod ich wang' gi Ageno ahinya. Ne owuoro ni to en ang'o ma omiyo jo duto wacho ni ageno omiyo daye gi kware luor. Ne rachne ndi ka jo wacho ni Ageno moso mon ma oti, kendo okonyo gi ng'ado aora ma tin ndalo ma firo opong'. Ka ne owinjo ni kinde moko Ageno ting'o kata hamiero ni mon ma oti, ni to kware gi daye ma oti bende ogamo ni luth ka opodho piny, to ne weche go duto owang'o i Akethone ahinya.

"An ok obadha kata dhako ma oti opodho piny! Ok ane gima omiyo onego akonye chung' malo." Kamano e kaka ne Akethone loso ga.

Koro chieng' moro ne Akethone owacho ni osolo Ageno mondo odhi kode woth ma ne tere limo nyamin min mare moro. Nyamin min mare no ne tedo Ugenya. Akethone ne osolo kata nyiri wetene moko bende abich. Nyiri duto ne oloso gi jonyuolgi ma ne obet piny ba owinjore ni mbase go duto ne koro ose bet jo ma dongo. To kendo ne gi lero ni gi duto ne gin jo higni apar gi ochiko.

Ka ne onindo ni kiny nyiri go dhi e wodhgi, ne min Ageno oloso kod nyare ka nuoyo ne wache ma okalo achiel:

"Nyara ma ahero gi chunya duto, kik wiyi wil gi gima ase bet ka awacho ni. Ei hera ma ne ahero kodo lowo, ma ne kware gi daye wa ma chon oweyo nwa, ne akawo lowo ma tin e lweta ma achueyo. To lowo ma ne achweyo no ne olokore dhano. Tiende ni e lowo no, ne kware gi daye wa ma chon ne o oro ni oganda wa duto wach ma ne ochopo kaka hono. To ka ne warango ma ber, to ne wa neno puonj ma ne ni kano en kama: lowo ma wachung ye ni, to kendo ma wawothe pile ni, en gi moro achiel kodwa. Lowo en gima ngima. En achiel no ema omiwa chiemo. Lowo ok rias. Omiyo, ng'at ma ogene, ohere kendo opure, to omiyo cham. Nyathina, weche go duto to ase nyisi di ng'eny ba ing'eyo gi duto. Koro gi ma da her nuoyo ni ahinya to en mana ni kik koth goyi, nono to ilokori lowo. Ka po ni ineno ka koth biro, to iring ibuok ka moro. Ine ni ulowo mana yore ma chiengni gi mier.

"Awinjo wach ni, Mama Nyar Gi Nera. Ka aneno ka koth biro to na ring ba abuok e dala moro kata e tiend yath."

Nyiri go ne owok odikiny ka eka piny chako yawore ma kuonde ma giluwo bende nenore ma ber. Ne gi wotho kuom kinde ma ogwarore ae to Akethone owacho ni:

"Onge tiend wotho ma chiegni gi mier niketch koth moro ma nyalo chwe to ok aneno. Bi uru uduto mondo waring ma tek ka wachiko kocha. Wadhi uru mondo waluw ndara ma duong tir. En ema ka waluwe to wabiro chopo chon."

Ageno ne otamore ni ok onyal wotho ma bor gi mier niketch koth ka obiro to nyalo goye ma olokre lowo.

Akethone ne ochako nyiero ka wacho ni:

"Winjie uru gima nyako ma ofuwo ni wacho! Jo ma chon ema ne paro ga ni lowo en dhano to ni dhano bende en lowo. To wan jo ma kinde ni, tinde wan gi ng'eyo ma lach ahinya. Wachayo dak ma chon ma ne miyo dhano omiyo lowo luor kendo orito lowo ma ne kware gi daye gi machon oweyo ni gi. Wang'eyo ni lowo en mana lowo to kendo dhano nyalo dak e muya ma kata tiende gi ok onyono lowo kata dichiel. Mano gi ma podi ok aneno, to kata kamano en gima nyalo bed ni tumore pinje moko. Ka eri, to Ageno paro ni en owon en lowo. Omiyo oluoro koth. Tho! ka ok oduar biro kodwa to kara wa were uru mondo odog dala kende. Wan to wa biro dhi nyime gi wodhwa."

Ageno ne oyie ba omedo wotho gi nyiri wete ne. Ka ne gi se chopo ma bor ahinya, to polo ne ochako mor ma tek. Ageno ne luoro omako ma ok ber ber. Ne lith ne ahinya ni ka ne otemo ni oringo ka odok dala, to Aketho nyiere ka thiano wach.

"Neye jaluoro ni! Yaye, yie ing'e ni polo mor adier, to mak mana ni koth moro to ok bi chwe. Ageno, dala ma wadhi ye koro chiegni gi ka eri. Woth awotha piyo, wa bare mana chopo."

Bang' kinde ma tin to koth ne ochako ton. Ageno ne ochako ywak. Ne owinjo dwol moro ka wer ka ayo ma bor:


Lopa ka iwinjo polo mor to iring iduog
Lopa yo, ka iwinjo polo mor to iring iduog


Ageno ne ochung' ba ochiko ithe. Ne owinjo ka min luonge. Kanyo ema en bende ne ochako wer ye:

Mama ka awinjo polo mor, to aringo aduogo
Mama yo, ka awinjo polo mor, to awinjo aduogo

Nyako ma muol no ka ne owinjo ka duond min mare biro ma chiegni to ne ong'eyo ni min ringo ma tek ka biro ome. To kata kamano, ne oneno ma ler ni min mare ne ni ma bor ahinya.

Koth ne koro ochako chwe ma tek ahinya. Ageno ne yuak ka hombo Akethone ni mondo giduto giring ka gi chiko kor ma ne duond min mare aye. To mak mana ni, Akethone ne mor ahinya ni koth goyo Ageno. Ne onyiero ka oneno ni Ageno ne ochako lokore chuodho ma luar ka koth goyo. Nyiri duto ma ne ni kodgi ne dwaro mondo giyud yo ma gi kony go Ageno. To kata kamano, Akethone ne onyono piny ma okwer ni kaka koth ne chwe ma tek ahinya no, onge yo ma ne gi nyalo konyo kodo nyako no. Omiyo Akethone ne okawo nyiri abich go ba oringo kodgi ka ochiko yo moro nono. Ne gi weyo Ageno ka yuak.

Ka ne owinjo ka duond min mare biro ma chiengni, Ageno ne omedo wer ma tek ka duoko min mare:

Mama ka awinjo polo mor, to aringo aduogo
Mama yo, ka awinjo polo mor, to aringo aduogo

Min Ageno ne chunye oduogo ka ne owinjo duond nyathine. Ne omedo wer ma tek. Dhako no ne omedo kata ringo ma tek ahinya to ni:

Lopa ka iwinjo polo mor, to iring iduog
Lopo yo, ka iwinjo polo mor, to iring iduog

Duond Ageno ne omedo wer to mar min mare to duoko. Koth to ne chwe ma tek. Yamo ne kudho ma goyo mana yien piny. Polo to ne mil to kendo mor ma okadho nono. Won won, gi ma koro ne lith ni min nyako no chuth, to ne en mana ni teko ma ne ni e duond Ageno ne dhi ka ma rumo mos mos. Giko ne, to kata ne min mare wer to ok ne owinj duond nyare ka duoko. Kanyo ema ne ong'eye ni Ageno koro ose lokore chuodho ba orumo. Polo to ne koro ose weyo mor. Mil bende ne koro ok omil. Yamo bende ne ose weyo kudho. Ka ne ose ringo aming'a, to min Ageno ne oneno ohula ka mol to dhiro chuodho. Paro ne odhago chunye ahinya ka openjore ni, to kose ohula nende ose tero nyare ma bor? Ka ne oneno chuodho ka ochako chopo e pi ma ohula kelo, to ne olung'ore ae to ochodho chuodho gi lwetene, to oyuak. Nyarasembo no ne oluwo aluwa yo ma ohula biro go, nyaka ochopo kar ma chuodho ma ngeny ne nitie ye. Kanyo ne opodho piny ka ogoyo nduru ma tek to oyuago nyare. Koth to ne omedo chwe ma tek ahinya ka keyo chuodho duto.






Tinda adong, adong, arom gi bape ma ka neya!

Sunday, April 02, 2006

"Ok Adwar Ruodhi." Mago gin Weche Ma Ni Ei Yath Ma Nyinge "Jomharo" (Les Misérables) Mar Victor Hugo

Ka ne jagoro ma nyinge Victor Hugo ogoro yath ma ne ochako ni "Les Misérables", ne olero kaka dhano ne otamore loch mar ruodhi (kings). Hugo ne onyiso piny ngima ni Thuolo ok en gima ng'at moro ema biro ni to kelo ni jo e piny kata dala mar gi. Thuolo en gima ng'ato ka ng'ato ema nyaka wog ba dhi om gi no kar ma jaloch kata joloch olorone ye.


http://www.online-literature.com/victor_hugo/les_miserables/

GWELO:

E ogodore ma giko, bolo ema ne en mbaka. Jo ne loso ka goyo nyoho nyoho ni Yierok mar Louis XVIII. Comberferre ne oyie gi gino, to mana ma tin kende. Courfeyrac to, ne okere kod yierok no, chuth. E wi opedhochiemo, to ne nitie achiel kuom oboke mar Yierok ma ne ong’ere ruok no. Courfeyrac ne okawo oboke no, ma ne oyienge. Loso ma ne oloso ne odok okikore gi koko ma oboke bende goyo.

« M’okwongo, an to ok adwar ruodhi. Kata a bed mana ni odok kor ka aekano kende, to bende podi, an ok aduar gi. Ruodhi gin okuodo-tieki-to-gin-gi-medo-dak. Ruodhi ok gin jo ma iketo e wi u nono. Ka ne Francis I otho, to ne oweyo ka gop Pinyfrans ne en pek yago tara pier adek. Ndalo ma ne Louis mar XIV otho, to gow tara auchiel, pier ariyo gi aboro ema ne romre gi “mark” achiel. Kendo, kaka ne Desmarest owacho, omuom go ne romre gi wara ang’wen gi gana riyopar abich. Kawuono, mago romre gi wara apar gi ariyo. To mar ariyo, temo ni mondo kik duok gik moko e lwet jopiny, kata tumo mondo gik moko odhi ma yom, mondo tungrok kik bedie mang’eny, tumo mondo jopiny owog e lwet loch mar ruodhi ba gi donj ei Joaematiyo, to kendo ni mondo gi chop kuro ka gi se luwo Kakochwe mag mriasia - mago duto gin loso ma wang’o ich chuth! Da! Da! Dhano ok onego yie kod gi moro ma kore achiel ong’e ye. Kik dhano los winjrok moro amoro kod ruoth. Kik ng’ato okaw gimoro amora ma ruoth ochiwo. Ei chiwo gi duto, nitie osiem ioboke ma ochung’ e 14. To kendo, ong’ere ni lwedo ma chiwo ok ni kende, obiro gi lwet ondiek ma macho. Atamoro Yierok maru ni chuth. Yierok en opando wang’, to kendo, e bwoye nitie mriasia. Omiyo, jo ma yie kawo Yierok chiwore giwegi ni wasigu. Gi ma n kare, n kare mana ka o duto. Da! Ong’e yierok moro amora!

Ne en ndalo koyo. Yien ariyo ma dongo ne liel to muoch ma tin e kendo. Gombo mar tumo gi moro ne ohingo Courfeyrac. Ne otemo mondo kik otum gi moro to ne otame. Omiyo ne oketo Yierok ma Touquet e lwete, ae to owite e match. Oboke no ne omako match ba ochako wang’. E yo ma nyiso ni ne en gi paro ma iye ahinya e chunye, Combeferre ne orango gi ma Louis XVIII ne ogoro gi ng’ula ahinya no, ae to ne odok oloso ka owacho ni : « Yierok olokore gi moro nono ei match.”

("Jomharo" - mar Victor Hugo)

GIKO GWELO


DAG WECHE

Yierok .................................Charter, Agreement, Treaty
Opedhochiemo ...................table
Mharo ..................................misery
Jomharo...............................miserables, the poor.


Riyopar.................................hundred
Tara.........................................thousand
Gana......................................million
Wara......................................billion







To moro ni eri en loko ma ni e Dho Inglis:

GWELO:

In the last corner, politics was the subject. They were denigrating the Charter of Louis XVIII. Combeferre defended it mildly, Courfeyrac was energetically battering it. On the table was an unfortunate copy of the famous Touquet Charter. Courfeyrac grabbed it and shook it, mingling with his arguments the rustling of that sheet of paper.

“First, I want no kings. If it were only from the economic point of view, I don’t want them; a king is a parasite. You don’t have kings gratis. Listen to this: cost of kings. At the death of Francis I, the public debt of France was thirty thousand livres; at the death of Louis XIV, it was two million six hundred thousand at twenty-eight livres the mark, which in 1760, was equivalent according to Desmarest, to four billion five hundred million, and which is equivalent today to twelve billion. Secondly, no offense to Combeferre, a charter granted is a vicious expedient of civilisation. To avoid the transition, to smooth the passage, to deaden the shock, to make the nation move unawares from monarchy to democracy by the practice of constitutional fictions, these are all detestable arguments! No! No! Never give the people a false light. Principles wither and grow pale in your constitutional cellar. No half measures, no compromises, no grant from the king to the people. In all these grants, there is an Article 14. Along with the hand that gives there is the claw that takes back. I wholly refuse your charter. A charter is a mask; the lie is under it. A people who accept a charter, abdicate. Right is right only when entire. No! No charter!

It was winter; two logs were cracking in the fireplace. It was tempting, and Courfeyrac could not resist. He crushed the poor Touquet Charter in his hand and threw it into the fire. The paper blazed up. Combeferre looked philosophically at the burning of Louis XVIII’s master-piece, and contended himself by saying; “The charter metamorphosed in flames.”

GIKO GWELO

("Les Misérables - by Victor Hugo).